صفحه آغازين تماس با ما   English
درباره استان

تاريخ استان هرمزگان

در سال هزار و سيصد ميلادي سيف‌الدين- پادشاه بومي بندر هرمز- از ترس حمله مغول‌ها، بندر هرمز را ترك و به جزيره هرمز (جردم) عزيمت كرد و در آنجا شهر ديگري بنا نهاد. در سال هزار و چهارصد و پنجاه و سه ميلادي هنگامي كه قسطنطنيه به دست سلطان محمد فاتح سقوط كرد، ارتباط زميني اروپاييان با آسيا گسسته شد. در سال هزار و چهارصد و نود و هفت ميلادي، براي اولين بار استعمارگران غربي به فرمانروايي «واسكو دوگاما» در بنادر خليج‌فارس پياده شدند. در سال هزار و پانصد و شش ميلادي پرتغالي‌ها به عنوان محافظت از منافع پرتغال در برابر تجار مصري و ونيزي، به رهبري «آلفونسو آلبوكرك» با هفت‌كشتي جنگي جزيره هرمز را محاصره نمودند. بندر هرمز در اين زمان،‌كليد تجاري خليج‌فارس محسوب مي‌شد و راوادويه از كنار همين بندر در تنگه هرمز عبور مي‌كرد. سقوط هرمز كه از نظر تجاري و نظامي براي دولت ايران اهميت داشت، به جدا شدن هرمز از ايران و تسلط پرتغالي‌ها بر تنگه هرمز و وضع ماليات براي عبور كشتي‌ها گرديد. شاه اسماعيل صفوي كه در صدد اعاده مالكيت ايران بر هرمز بود به سبب گرفتاري‌هاي ناشي از جنگ با عثمانيان، به بيرون‌راندن پرتغالي‌ها موفق نشد و پيماني با آنان منعقد نمود كه به موجب آن پرتغالي‌ها مي‌بايست در لشكركشي به بحرين، شاه اسماعيل را مساعدت مي‌كردند. با اين پيمان تسلط پرتغالي‌ها بر خليج‌فارس تا مدتي تثبيت شد؛ ولي شاه‌عباس بزرگ با كمك قواي انگليس، حاكميت پرتغالي‌ها بر خليج‌فارس را پايان داد. هنلدي‌ها در هزار و چهار هجري قمري تجارتخانه‌اي در بندرعباس تأسيس كردند و به دنبال آن رقابت،‌بين هلند و انگلستان شدت گرفت. در اواخر دوره سلطنت شاه صفوي، دولت ايران به لغو معافيت گمركي واردات و صادرات هلندي‌ها اقدام كرد. هلندي‌ها به حصار جزيره قشم هجوم آوردند و براي جلوگيري از تجارت انگليس، چند كشتي‌ جنگي به تنگه هرمز و بندرعباس اعزام كردند. دولت ايران ضمن تقاضاي صلح،‌به هلندي‌ها اجازه داد كه در هر نقطه‌اي از ايران به تجارت ابريشم اقدام كنند و از معافيت گمركي در واردات برخوردار شوند. در همين زمان،‌با تيره شدن روابط بين هلند و انگليس در اروپا،‌هلندي‌ها به كشتي‌هاي انگليس در جاسك حمله كردند و قشم را به دست گرفتند؛ بندرعباس را گلوله‌باران كردند؛ دژ مستحكمي را در نزديكي تجارتخانه خود در بندرعباس احداث نمودند؛ براي نزديكي بيشتر با دهانه خليج‌فارس تأسيسات تجاري خود را به جزيره خارك منتقل كردند و از پرداخت اجاره بهاي خارك به ميرمهنا، خاكم بندر ريگ و جزيره خارك خودداري نمودند. ميرمهنا در سال هزار و هفتصد و شصت و پنج ميلادي به هلندي‌ها حمله برد، دژ آن‌ها را تسخير كرد و آنان را از جزيره بيرون راند. بدين ترتيب هلندي‌ها كه مركز تجاري خود را از بندرعباس برچيده بودند،‌ عملاً از خليج‌فارس خارج شدند. با تشكيل و رسميت‌يافتن كمپاني هند شرقي،‌دولت انگليس سياست گسترده استعماري خود را عليه ايران به كار گرفت و در اندك مدتي بر سراسر سواحل خليج‌فارس تسلط يافت. دولت انگليس و عمال كمپاني هند شرقي با نيرنگ، از اتحاد قدرت‌هاي محلي جلوگيري كردند و با ايجاد جنگ‌هاي منطقه‌اي، موجبات ضعف آن‌ها را فراهم آوردند. در اين دوره، سياست انگليس در خليج‌فارس ايجاد شيخ‌نشين‌هاي متعدد و كوچك بود تا از اتحاد آن‌ها در مقابل خود جلوگيري كند. خليج‌فارس بعد از جنگ جهاني اول، نه تنها به عنوان يك معبر دريايي تجاري بسيار مهم، بلكه به عنوان بزرگترين كانون نفت و منبع مهم رشد صنايع،‌اهميت اقتصادي و استراتژيكي فراواني يافت؛ به طوري كه كليه طرف‌هاي تجاري خارجي ايران به ويژه انگليس با جديت تمام تلاش كردند حضور فيزيكي خود را در خليج‌فارس حفظ كنند.
تاريخوتاريخ اين منطقه و زندگي مردمان ساكن در آن در واقع بخشي از تاريخ خليج فارس بوده و با آن پيوندي ناگسستني يافته است. پيش رفتگي اقيانوس هند كه امواج آن بر كناره هاي استان هاي سيستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و خوزستان بوسه مي زند از زمان هخامنشيان به نام خليج فارس خوانده مي شده است. نزديكي خليج فارس به پايتخت دولت هخامنشي باعث توجه آنها به اين محدوده نيلگون شده و تسلط بر آن را در جهت حراست از كيان خود ضروري مي دانستند. از اينرو برخي از مورخان بر اين باورند كه بندرعباس در دوره هخامنشي وجود داشته و داراي اهميت بوده است. اين عنايت تا سلسله هاي بعدي نيز استمرار يافته به طوريكه طبق اسناد موجود تاريخي در دوران داريوش هخامنشي و انوشيروان ساساني كشتي هاي تجاري از خليج فارس و بنادر آن استفاده كرده و تا مرزهاي سبلان و حتي چين را در مي نورديدند.
بندرلنگه نيز در دوره هخامنشي از بنادر مهم تجاري خليج فارس بوده كه به دلايل تاريخي دستخوش سير قهقرايي مي گردد تا مجددا در قرون اخير اين بندر همراه با بندر كنگ كه در 5 كيلومتري آن قرار دارد داراي اهميت تجاري مي شود. اين بنادر در دوران سلسله هاي زنديه و قاجاريه، مركز تجارت مرواريد بوده و از رونق اقتصادي شايان توجهي برخوردار مي شوند، به نحوي كه بندركنگ در دوره قاجار به عروس بنادر اشتهار مي يابد. جهانگردان عرب و اروپايي در سفرنامه هاي خود از رونق تجارت بازارهاي بزرگ و نظافت كوي و برزن شهرها سخن گفته اند. برطبق اين سفرنامه ها در هرمز قديم كوچه ها را با حصير و حتي در بعضي نقاط با قالي فرش مي كرده و براي جلوگيري از گرماي آفتاب پرده هاي كتاني زيبا بر پنجره ها مي آويختند. صدور انواع كالاهاي تجارتي مانند نيشكر، نيل، مرواريد و فرآورده هاي كشاورزي و دامي از هرمز به داخل ايران و هند و اروپا خود نشان از آباداني اين شهر مي دهد. گفته شده كه براي تيمور لنگ گوركاني بهترين انواع لولو و مرواريد را از هرمز به ارمغان مي آوردند. بعضي از آثار تاريخي به جا مانده در استان كه هر كدام مربوط به دوره اي از تاريخ ديرپا و پرفراز و نشيب اين خطه است منعكس كننده قدمت، ديرنگي و شكوفايي تمدن آن است.هر چند بيشتر آثار باستاني استان مربوط به دوران صفويه و بعد از آن است و اكثر بناهاي قديمي دستخوش تطاول طبيعت شده و يا با هجوم و تاراج اقوام تجاوزگر از ميان رفته است، ولي بعضي از اين آثار به جا مانده مانند قلعه فين كه تاريخ بناي آنرا زمان اردشير بابكان مي دانند و يا خرابه هاي شهر باستاني خربس در قشم كه مربوط به دوره مادها است. اين حقيقت را كه منطقه هرمزگان نيز از گذشته كانون و پذيراي تمدني كهن بوده، به اثبات مي رساند.
پس از رخداد رنسانس و بويژه انقلاب صنعتي كه نتيجه تبعي آن رشد كشورهاي اروپايي و گسترش استعمار و تجاوزگري در جهان بود، اقيانوس هند، خليج فارس و بنادر و جزاير واقع در آن مورد هجوم سوداگري غرب قرار گرفت. پرتغالي ها نخستين اروپائياني بودند كه اولين كشتي هاي خود را به فرماندهي واسكودوگاما در سال 1498 ميلادي و ناوگان بعدي را به فرماندهي البوكرك در سال 1507 ميلادي به خليج فارس اعزام داشتند. در سال 914 هجري شمسي كه حكومت مركزي ايران ضعيف و دستخوش تفرقه و بي سياستي بود، جزيره هرمز به تصرف ارتش متجاوز پرتغال درآمده و سيف الدين حاكم جزيره در نبردي نابرابر شكست خورد و متواري شد. پرتغالي ها بيش از يك قرن بر هرمز، كيش و بندرعباس مسلط بوده و مقدرات مردم آنرا در دست خود گرفتند. ساير دول استعمارگر اروپا نيز مانند انگليس و هلند و حتي فرانسه در كسب منافع تجاري از همتاي پرتغالي خود عقب نمانده و هر يك به نوبه خود سهمي از اين خوان گسترده مي خواستند تا اينكه سرانجام در سال 1031 هجري قمري شاه عباس صفوي با استفاده از رقابت موجود بين دول فوق و توسط سردار خود امام قلي خان با اقدام نظامي به سلطه 117 ساله پرتغاليها خاتمه داد. به پاس اين پيروزي بندر گمبرون به نام بندرعباس خوانده شد و رونق خود را از آن زمان آغاز كرد.
از تقسيمات كشوري بيشترين گستره استان هرمزگان تا سال 1345 در محدوده استان كرمان قرار داشت كه در اين سال به فرمانداري كل تبديل گرديد و سپس در سال 1346 به استان ساحلي و سرانجام در سال 1355 به استان هرمزگان تغغير نام پيدا كرد.
استان هرمزگان ترقي و بالندگي خود را كه از چند دهه قبل شروع شده، پس از انقلاب اسلامي با شتابي مضاعف ادامه داده و مي رود تا به يكي از استانهاي پيشرفته كشور تبديل شود .
 
ناوبر